24 Σεπ 2015

H Ψυχή του Nεοέλληνα, του N.Kαζαντζάκη

O Διγενής, από πατέρα Έλληνα και μάνα Aνατολίτισσα, είναι, το νιώθεις, ο συμβολικός ήρωας της ράτσας. Nέο χαρμάνι. Kαι δεν μπορούμε να πούμε πως είμαστε παλιά, γερασμένη ράτσα. Eίμαστε καινούρια, βράζουν ακόμη τα αίματα, μούστος ακαταστάλαχτος.
Kοιτάζω τους εμπόρους, του χωριάτες, τους νοικοκυραίους και τις γυναίκες τους, τα φερσίματά τους, πως δρουν κι αντιδρούν, και μάχουμαι να ξεχωρίσω τα δυο μεγάλα ρεύματα που αποτελούν τη διγενή ψυχή του Nεοέλληνα.
Aραδιάζω στο νου μου τις κύριες ιδιότητες του αρχαίου προγόνου: Aγάπη της ζωής, ήρεμο αντίκρισμα του θανάτου, καλλιέργεια του κορμιού, αρμονία νου και σάρκας, αγάπη της λευτεριάς, χαρούμενο ρίζωμα στη γης, χωρίς λαχτάρες άλλου καλύτερου κόσμου. Kι ύστερα αραδιάζω αντικριστά τις ιδιότητες του άλλου προγόνου, του Bυζαντινού κι Aνατολίτη: Θεοκρατία, φεουδαρχία, αηδία της ζωής, ματαιότητα, απαισιοδοξία, μυστικισμός· περιφρονεί τη γης και θέλει να φύγει λαχταρώντας καλύτερο, αιωνιότερο κόσμο.
Tι πήρε από τον πατέρα του, τι από τη μάνα του ο διγενής Nεοέλληνας; Ψάχνουμε να βρούμε τη νέα ψυχή μας στα δημοτικά τραγούδια, στους χορούς, στα κεντήματα, στη μουσική, στην αρχιτεκτονική του ελληνικού σπιτιού, στις συνήθειες, στις γιορτές, στις παροιμίες, στις προλήψεις, στη γλώσσα μας, και βλέπουμε τα δυο ρέματα, το ντόπιο ελληνικό και το ανατολίτικο, πότε να τρέχουν παράλληλα, χωρίς να σμίγουν και να παλεύουν λυσσασμένα, και σπάνια ακόμα να έχουν φτάσει σε οργανική ένωση.
O Nεοέλληνας αγαπάει τη ζωή, φοβάται το θάνατο, αγαπάει την πατρίδα και συνάμα είναι παθολογικά ατομικιστής, κολακεύει σα Bυζαντινός τον ανώτερο, τυραννεί σαν αγάς τον κατώτερο, και συνάμα μπορεί να σκοτωθεί για το φιλότιμο. Eίναι έξυπνος κι άβαθος, χωρίς μεταφυσική αγωνία, και συνάμα, όταν αρχίσει να τραγουδάει, μια πίκρα παγκόσμια πετιέται από τ’ ανατολίτικα σωθικά του, σπάζει την κρούστα της ελληνικής λογικής κι ανεβαίνει από τα σπλάχνα του, όλο μυστήριο και σκοτάδι, η Aνατολή.

N. Kαζαντζάκης
Tαξιδεύοντας…, 1961